انتشار اصطلاحنامه علوم زیستی

 

                                         

اصطلاحنامه علوم زیستی تدوین اسماعیل اکبری- ملوک السادات حسینی بهشتی و مهرداد نوروزی اقبالی از    سوی مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران منتشر شد .

در مقدمه کتاب به قلم اسماعیل اکبری امده است که تولید- ذخیره سازی - بازیابی  و استفاده از اطلاعات سه    فرایند مهم در چرخه نظام اطلاع رسانی زیست شناسی(و البته دیگر نظامهای علمی) هستند.

اختلال یا بهبود هر یک از این فرایندها به اختلال و بهبود کل نظام می انجامد.  در کشور ما (علیرغم تلاشهای صورت گرفته) بازیابی و استفاده از اطلاعات زیست شناسی با معضلات و کمبود های جدی روبروست.       بخشی از این معضلات به اشفتگی های مربوط می شود که در مرحله تولید اطلاعات وجود دارد. بخشی دیگر       به نابسامانیهایی مربوط می شود که در مرحله ذخیره سازی اطلاعات بوجود می اید. یکی از بهترین                راه حلهای این مشکلات کاربرد اصطلاحنامه  است که هدفش بر گرداندن زبان طبیعی مدارک به زبان کنترل    شده اطلاع رسانی و بین ترتیب باعث انطباق تولید کنندگان و کاربران اطلاعات می شود تا حداکثر اطلاعات       با کمترین هزینه و نیرو و زمان (جامعیت) و با بیشترین دقت و کیفیت (ماهیت)ذخیره- سازماندهی و بازیابی  شوند. در بخش دیگر این مقدمه امده است که در راستای تدوین اصطلاحنامه مذبور از استادان صاحبنظر و   صاحب قلم بهره های فراوانی برده ام لذا اگر نکات مثبتی در اصطلاحنامه یافت می شود یقینا مرهون راهنما-    ییهای استادان محترم است. بخش نخست اصطلاحنامه علوم زیستی نمایه الفبای اصطلاحات است در زیر هر        اصطلاح مجموعه اطلاعات مربوط به آن قرار گرفته است این اصطلاحات برد و گونه توصیفگر و مدخل       (غیر توصیفگر) است .

بخش دوم اصطلاحنامه ساختار درختی است که در ان اصطلاحات در مجموعه ها و گروههای هم موضوع      دسته بندی شده اند این بخش تمامی سلسله مراتبی را از عام ترین تا خالص ترین مفهوم در یک گروه       اصطلاحات نمایش می دهد.

گفتنی است که اصطلاحنامه علوم زیستی در شمارگان 500 نسخه چاپ و منتشر شده است.

|+| نوشته شده توسط عزیزیان و افخمی در دوشنبه 1385/06/13 ساعت 10:7 بعد از ظهر |

مامور اعدام سلول های سرطانی شناسایی شد

 

دانشمندان دانشگاه ایلینویز مولکول ترکیبی را ساختند که باعث تخریب خود به خودسلول های سرطانی می شود.

سلول های سالم روندی ذاتی را دنبال می کنند که بر اساس ان چنانچه اشتباهی در عملکرد انها رخ دهد خود کشی می کنند. اما سلول هلی سرطانی فاقد چنین خصوصیتی هستند. یکی از علائم سلول های سرطانی مقاومت پذیری انها در مقابل سیگنال های خود کشی سلولی بدنی است که این روند به انها امکان می دهد تا بقا داشته باشند و تومورهای سرطانی را گسترش دهند. هستند که Procaspase-3 کلیه سلول های بدن حاوی پروتئینی موسوم به

اما  که انزیمی اعدام کننده است تبدیل می کند. Caospase-3 بدن ان را به

این روند در سلول های سرطانی رخ نمی دهد. به نوشته نشریه بیولوژی شیمی نیچر محققان در این تحقیق بیش از 20هزار اجزای ترکیبی مختلف را از نظر ساختاری مورد ازمایش قرار دادند ته به ترکیباتی که قادر به تبدیل        باشد دست یابند. دانشمندان به وجود caspase-3 به procaspase-3

 پی بردند که این روند را عملی می سازد و PAC_1 مولکولی به نام

سلول های سرطانی در بدن موش و تومورهای سرطانی انسانی را وارد

 می کند که طی ان سلول ها خود به خود از Apoptosisمرحله ای به نام

 درProcaspase-3 بین می روند.در چنین شرایطی هر چه قدر میزان

سلول های سرطانی بیشتر باشد به حجم کمتری از این مولکول برای عملکردن نیاز است. سلول های سالمی چون سلول های گلبول های سفید به

 قرار می گیرند زیرا سطحPAC-1میزان کمتری تحت تاثیر

در انها بسیار پایین است از این رو خود کشی سلولی در  Procasoase-1

   روی هر دو بافت های  PAC-1 انها رخ نمی دهد. دانشمندان با ازمایش

سرطانی و غیر سرطانی یک فرد در یافتند که سلول های سرطانی حساسیت بیشتری به این مولکول نشان می دهند.

|+| نوشته شده توسط عزیزیان و افخمی در شنبه 1385/06/11 ساعت 10:5 بعد از ظهر |

جدايي انسان و ميمون در سطح بيان ژن

بيش از 98 درصد DNA و 99 درصد ژن‌هاي انسان‌ها و شامپانزه‌ها يكسان است. با اين همه، ما و آن‌ها از نظر ظاهر و رفتار تفاوت زيادي با هم داريم. براي بيش از 30 سال، پيش از آن‌كه توالي ژنوم انسان يا شامپانزه‌ها تعيين شود، دانشمندان بيان كرده‌اند كه اين تفاوت مي‌تواند از شيوه‌ي بيان ژن‌هاي يكسان و نه تفاوت در خود ژن‌ها، برخاسته باشد. پژوهش جديدي كه در مجله‌ي Nature چاپ شده است، به نظر مي‌رسد اين نظريه را ثابت مي‌كند.

.ياوو گيلاد( Yoav Gilad )، ژنتيك‌داني از دانشگاه شيكاگو و همكارانش، از روش تازه‌اي براي برسي ژن‌هاي سلول‌ها كبدي چهار نخستي(پريمات)، انسان، شامپانزه، اورانگوتان و مكاك(ميمون ژاپني)، بهره گرفتند. پژوهشگران مي‌توانستند 900 ژن را در هر چهار نخستي باهم مقايسه كنند و تفاوت آن‌ها را در زمينه‌ي بيان ژن ارزيابي كنند. پژوهشگران دريافتند كه در هر چهار نخستي ميزان توليد مولكول mRNA در بيش از نيمي از ژن‌ها(60 درصد) تفاوتي ندارد. اما در بيان ژن 19 ژن‌، بين انسان و ديگر نخستي‌ها تفاوت چشمگيري وجود دارد.

گيلاد مي‌گويد:" زماني كه ما بيان ژن را در نظر گرفتيم، دريافتيم كه طي 65 ميليون سال از تكامل مكاك، اورانگوتان و شامپانزه، تغيير بسيار اندكي رخ داده است. اما طي 5 ميليون سال جدايي انسان از اين نخستي‌ها، تغيير زيادي در اين گروه از ژن‌هاي ويژه انباشته شده است."

حدود نيمي از ژن‌هايي كه در انسان بيش‌تر بيان مي‌شوند، ژن‌هاي عامل‌هاي رونويسي هستند؛ يعني، ژن‌هايي رمزدهنده‌ي پروتيين‌هايي كه بيان ژن را در ديگر ژن‌ها تنظيم مي‌كنند. با تغيير اندكي در اين ژن‌هاي كارفرما، فرايند تكامل مي‌تواند اثر ژرفي بر بيان ژن بگذارد، بي آن‌كه احتمال رخ دادن جهش‌هاي منفي را افزايش دهد. گيلاد مي‌گويد: " من فكر نمي‌كنم نتيجه‌ي پژوهش‌هاي ما سازوكار تازه‌اي را مطرح مي‌كند، اما نخستين گواه تجربي است بر اين نظريه كه در نخستي‌ها عالي، تكامل ممكن است از راه تغيير بيان ژن كار كند."

گيلاد گمان مي‌كند كه تغيير به‌نسبت تند در ژنتيك كبد انسان ممكن است پيامد تغييرهاي پيش‌آمده در رژيم غذايي، مانند وابستگي فزاينده به غذاي پخته، باشد. او مي‌گويد:" شايد چيزي در فرايند پختن نياز زيست‌شيميايي را براي بيش‌ترين دست‌يابي به مواد غذايي و نيز نياز به پردازش كردن زهرهاي طبيعي موجود در گياهان و غذاهاي جانوري، تغيير داده است."

اين يافته علاوه بر نظريه‌ي تكامل دستاوردهايي براي پزشكي نيز دارد: 9 ژن از 100 ژن بسيار پايدار، وقتي كه تغيير مي‌كنند، در روند سرطان درگير مي‌شوند. به نظر پژوهشگران " اين يافته پيشنهاد مي‌كند كه توجه به ژن‌هايي با ميزان بيان ژن حفظ شده در ميان نخستي‌ها، در شناسايي ژن‌هاي نامزد براي پژوهش‌هاي مرتبط با بيماري‌ها، مي‌تواند سودمند باشد." همچنين، اين يافته تا اندازه‌اي از اين راز پرده بر مي‌دارد كه چگونه انسان و شامپانزه، كه ژن‌هاي مشترك زيادي دارند، مي‌توانند اين همه متفاوت باشند.

|+| نوشته شده توسط عزیزیان و افخمی در سه شنبه 1385/06/07 ساعت 11:27 بعد از ظهر |

سلول های یوکاریوت

درسلولهای یوکاریوت ماده ژنتیکی در اتصال بایک سری پرتئین های اختصاصی است.

که مجموعا (اصطلاحا)کروماتین نامیده میشوند.پرتئین های سازنده کروماتین دو دسته اند:

-1 هیستونها یا پرتئین های بسیار قلیایی

-2هسته سلول و پرتئین های غیر هیستونی

ازاتصال هیستون ها بهDNA واحد های تکرار شونده ای به نام نوکلئوزوم حاصل میشود.

که شامل 200جفت باز DNA، ا کتامری از چهار هیستون H1& H3, H4, H2A, H2B

می باشد.

داروهای ضد تومر(Anti tumoor drugs) با هدف گیری نقاط مناسب از اجزا و ترکیبات سلول،فرآیندهای متابولیکی خصوصا نسخه برداری و همانند سازی را تحت تاثیر قرار داده وسلول را بدین وسیله به طرف مرگ سوق میدهد.از بین دارو های ضد تومور،آنتراسیکلین ها(Anthracy clines) جایگاه خاصی دارند.دانو مایسین و آدریامایسین از موثر ترین و معروفترین آنتی بیوتیکهای آنتراسیکلین می باشد.که در درمان طیف وسیعی از سرطانها استفاده میشوند.مطابق گزارشات اولیه،هدف اصلی این داروها در هسته سلول،DNA مولکولی است. از آنجا که در سلولهای یوکاریوتیDNA برهنه نبوده ودر اتصال با پرتئین است، بررسی اثر داروهای آنتراسیکلین بر روی کمپلکس DNA-پرتئین یا نوکلئوزوم ها می تواند اطلاعات مفیدی در رابطه با عملکرد و مکانیسم عمل این دارو ها درسطح کروماتین به دست دهد.در این مطالعه تاثیر آدریامایسین و دانومایسین بر روی کروماتین و ترکیبات آن مورد بررسی قرار گرفت.نتایج حاصل از مطالعات اسپکترسکوپی، ژل الکتروفورز وذوب حرارتی نشان می دهد که اثر داروها وابسته به غلظت بوده و در غلظت های بسیار کم مو جب افزایش جزئی در260تا480نانومتر کروماتینو در غلظتهای بالا کاهش جذب را موجب میشود. بررسی طرحهای ژل الکترو فورزDNA و پرتئین به وضوح محو شدن بند های DNA وپرتئین را با بالا رفتن غلظت دارو نشان می دهد.اتصال هر دو دارو به کرو ماتین موجب افزایش ذوب حرارتی(Tm)DNA شده که موئید فشرده شدنکروماتین در میان کنش با دارو است. از طرفی میانکنش دارو ها با DNA قبل و بعد از هیستون هانشان می دهد که داروهای آنتراسیکلین محل اتصال هیستونها را تا حدودی پوشانده و توانایی هیستونهارا در اتصال به DNA کاهش می دهند.در مجموع می توان چنین نتیجه گرفت که در سلول نه تنهاDNA بلکه پرتئین های کروماتین نقش مهمی را در اتصال داروهای آنتراسیکلین به کروماتین به عهده دارند.به نظر می رسد این دارو ها با ایجاد بند و بست های Crooss-link بین DNA و پرتئین یا پرتئین وپرتئین موجب فشرده شدن کروماتین شده و بدین ترتیب عملکرد و فعالیت کروماتین از نظر نسخه برداری وهمانند سازی را متوقف می کند 

|+| نوشته شده توسط عزیزیان و افخمی در جمعه 1385/06/03 ساعت 10:3 بعد از ظهر |

گلبول قرمز

گلبول قرمز يک سلول است که دارای غشاء و سيتوپلاسم می باشد. بروی غشاء  گلبول قرمز دو نوع آنتی ژن بنامهای A, B وجود دارد. آنتی ژنهای گروه خونی توسط ژنهايی که بروی کروموزوم شماره ۹ قرار دارند ساخته شده و بصورت خوشه ای بروی اين غشاء قرار می گيرند. چندين مجموعه از ژنهای مختلف بروز آنتی ژنهای گروههای خونی ABO را کنترل می کنند که شامل :

1- خود ژن ABO

۲- ژن ترشحی

۳- ژن Y

4- ژن H

اين ژنها با هم مشارکت کرده تا سيستم  ABO بوجود آيد .غشاء گلبول قرمز لیپيدی بوده و بروی غشاء مواد قندی قرار گرفته و اين مواد قندی آنتی ژن ABOرا بوجود می آورد. مواد قندی از جنس اليگو ساکاريد بوده . اين اوليگو ساکاريد دارای يک قند گالاکتوز در ابتدا و يک قند گالاکتوز در انتها و يک قند N استيل گلوکز آميندر بين اين دو قند می باشد. اين اوليگو ساکاريد بعنوان پايه يا ستون و يااسکلتی بوده که آنتی ژن گروه خونی روی آن قرار می گيرد. زن Hموجود در روی کروموزوم دستور ساخت آنزيمي را تحت عنوان فوکوزيل ترانسفرازداده اين آنزيم قندی به نام فوکوز را حمل کرده و روی اين اوليگوساکارید در کربن شماره ۲ در گالاکتوز انتهايی می نشاند . با انجام اين عمل ماده ایبه نام ماده H بروی گلبول قرمز بوجود می آيد . فردی که فقط ماده H دارد بنام گروه خونی O معروف است. حال اگر برروی ماده H يک قندی بنام N استيل گالاکتوز در کربن شماره ۳ گالاکتوزانتهايی بنشيند فرد دارای گروه خونی A است . حال اگربر روی ماده قندی بنام گالاکتوز در کربن شماره ۳ گالاکتوز انتهايی قرار گيرد گروه خونی B بوجود آمده است.اما گروه خونی بمبئی\همانطور که گفته شد يک فرد با گروه خونی O  دارای ژن H بوده که ماده ایبه نام H را بوجود آورده ولی در افراد نادر و کمياب ممکن است که ژن H بروی کروموزوم وجود نداشته باشد و عدم وجود اين ژن باعث شده که دستور ساخت ماده H بروی غشاء گلبول قرمز نداشته باشيم . لذا عدم وجود ماده H حتی اگر فرد دارای ژن گروهA و يا گروه B و يا گروه AB بر روی کروموزوم باشد نمی  تواند اين گروه خونی را از خود بروز دهد و فرد عملاً دارای گلبول قرمز بوده که فقط دارای ماده قندی اوليگو ساکاريد بروی غشاء می باشد. چنين فردی يک گروه خونی جديد تحت عنوان گروه خونی بمبئی يا فنوتیپ بمبئی دارا خواهد بود .علت چنين نامگذاری به اين دليل بوده که اولين بار در شهر بمبئی در کشور هندوستان در فردی مشاهدهشد.در کشور ما چند سال پيش در شهر اصفهان در يک خانواده چندين فرد با اين گروه خونی مشاهده شد. افرادی با اين گروه خونی در صورت نياز به خون فقط از افرادی که دارای گروه خونی بمبئی باشند می توانند خون دريافت کنند. لذا بايد افراد دارای گروه خونی بمبئی بدقت شناسايی شوند زيرا ممکن است در پاره ای ازموارد پزشک بدون اطلاع از اين گروه خونی به اين فرد گروه خونی O تزريق کند که صدمات جبران ناپذيری وارد می کند . افراد ی با گروه خونی بمبئی تنها از گروه خونی بمبئی می توانند خون دريافت کنند.

|+| نوشته شده توسط عزیزیان و افخمی در جمعه 1385/06/03 ساعت 10:1 بعد از ظهر |

 

اين هفته بيست و پنجمين سالگرد تولد "لوييز براون"، نخستين کودکی است که به شيوه لقاح مصنوعی يا "آی وی اف" متولد شد.
حتی با گذشت بيست و پنج سال، لقاح مصنوعی هنوز در انحصار کشورها و مردمان ثروتمند است.
هر ساله در سراسر جهان ده ها هزار مورد معالجه بارداری صورت می گيرد، اما بخش عمده اين معالجات به تنها چند کشور ثروتمند محدود می شود.
در آفريقا، قاره ای که در آن دسترسی مردم به داروهای نجات بخش اچ آی وی تقريبا غيرممکن است، لقاح مصنوعی يک درمان تجملی که تنها تعداد انگشت شماری به آن دسترسی دارند به حساب می آيد.
هيچ نشانه ای نيز از تغيير اين وضع به چشم نمی خورد.
پروفسور فرايدی اوکونوفو، مشاور زنان و زايمان از دانشگاه "بنين" در نيجريه گفت که براساس تخمين ها 20 تا 30 درصد جمعيت آفريقا با مشکلات بارداری روبرو هستند.برای بسياری از زوج ها، ناباروری لکه ننگی است که می تواند به طرد آنها منجر شود.
دکتر اکونوفو گفت: "به دليل وجود اين باور که نازايی ناشی از تاثير نيروهای اهريمنی است، بسياری از زوج های نابارور ابتدا به درمان های سنتی و مذهبی روی می آورند و معالجات متعارف را به تاخير می اندازند."

گسست پيوند زناشويی

وی گفت گسست پيوند زناشويی يک پديده عادی است و اغلب اين زنان هستند که به خاطر نازايی گناهکار شناخته می شوند، حتی اگر مشکل ناشی از مرد باشد.
او می افزايد که مساله تنها به آفريقا محدود نمی شود.
دکتر اکونوفو گفت:"هم در آفريقا و هم در آسيا، به ندرت از طريق برنامه های موجود با مشکل نازايی برخورد می شود و اکثر سازمان ها اصلا به آن رسيدگی نمی کنند. اين برای زنانی که اغلب از تبعيض در اين زمينه رنج می برند مساله بزرگی است."
تدابير اتخاذ شده برای جلوگيری از رشد اچ آی وی، که خبر کمک چند ميليارد دلاری آمريکا آن را تقويت کرده است، می تواند به کاهش نرخ نازايی در کشورهای درحال توسعه نيز منجر شود، زيرا عفونت های ناشی از آميزش جنسی علت اصلی نازايی است.


کشورهای اسلامی

با اين حال همه کشورهای آفريقا با کمبود امکانات برای لقاح مصنوعی روبرو نيستند.
در کشورهای اسلامی مانند مراکش و مصر، معالجات باروری مورد استقبال قرار گرفته است و دکتر مارسيا اينهورن، محقق دانشگاه ميشيگان می گويد که اسلام يک نيروی محرکه اين وضع است.
وی به بی بی سی گفت: "اسلام دينی است که پيروان را ترغيب می کند درمانی برای رنج خود بيابند. اسلام دينی است که معالجات پزشکی را تشويق می کند. آی وی اف در واقع به طور حيرت انگيزی در کشورهای اسلامی خاور ميانه جا افتاده است."


محدوديت های جدی

ده ها درمانگاه در خاور ميانه و شمال آفريقا وجود دارد که تاريخ پيدايش برخی از آنها به سال 1984 بازمی گردد.
دکتر اينهورن، از دانشگاه ميشيگان گفت با اين حال همچنان محدوديت های مهمی برای بسياری از مسلمانان وجود دارد.
درحالی که لقاح مصنوعی با استفاده از تخمک و نطفه ای که از زوج مورد بحث گرفته می شود مجاز است، اما مسلمانان سنی مذهب حق استفاده از تخمک يا نطفه اهدايی را ندارند و همچنين پس از صدور چندين فتوا پس از سال 1980 در مصر پرورش جنين در رحم هر زنی غير از مادر نيز ممنوع شد.
شيعيان در اين زمينه با محدوديت کمتری روبرو هستند و آيت الله علی خامنه ای، رهبر ايران، مجوز استفاده از تخمک اهدايی و حتی نطفه اهدايی را تحت شرايط خاصی صادر کرده است.
دکتر اينهورن گفت: "وقتی کسی به استفاده از نطفه يا تخمک بدن خود محدود باشد، و اگر زوجی به هر دليل نتواند آن را توليد کند مشکلی اساسی پيش می آيد."
با اين حال وی اين باور را که ناکامی در باروری به فروپاشی پيوند زناشويی منجر می شود را رد کرد و گفت: "اکثر زوج ها اين وضع را می پذيرند و به رابطه خود ادامه می دهند."
"آنها اعتقاد دارند که اين خواست خدا بوده است."

 

 

 

 

 

 

 

 

 

|+| نوشته شده توسط عزیزیان و افخمی در پنجشنبه 1385/06/02 ساعت 9:33 بعد از ظهر |

نخستین فیلم از ارتباط درون سلولی

محققان موسسه ماكس پلانك آلمان اخيراً از يك ابزار تصويربرداري در ابعاد نانو براى ثبت اولين فيلم ها از سلول هايي كه ناقل پيام هاي كنترل كننده ژني هستند، استفاده كرده اند. پيش بيني مي شود كه اين پيشرفت به شركتهاي داروسازي در زمينه شناسايي و جداسازي سريع تر داروهاي ضدسرطان كمك كند. درك مكانيسم هاي وابسته به گيرنده ها براى طراحي داروهايي كه هدف در آنها گيرنده ها هستند، بسيار مهم است.

|+| نوشته شده توسط عزیزیان و افخمی در پنجشنبه 1385/06/02 ساعت 9:17 بعد از ظهر |